Czym jest rehabilitacja w łokciu golfisty?

Łokieć golfisty to schorzenie przeciwstawne do łokcia tenisisty – dotyczy przyczepu ścięgien po wewnętrznej (przyśrodkowej) stronie stawu łokciowego. W jego przebiegu dochodzi do przeciążenia i uszkodzeń włókien ścięgien mięśni zginaczy nadgarstka i palców w okolicy nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej. Rehabilitacja w łokciu golfisty jest ukierunkowana na złagodzenie bólu, regenerację uszkodzonych struktur oraz przywrócenie pełnej siły i funkcji przedramienia poprzez ćwiczenia i zabiegi fizjoterapeutyczne. Podobnie jak przy łokciu tenisisty, terapia polega na połączeniu odpoczynku od szkodliwych czynności z aktywną rehabilitacją – w tym specjalnymi ćwiczeniami, masażem, rozciąganiem i wzmocnieniem mięśni – by umożliwić wygojenie się przeciążonych ścięgien. Dzięki fizjoterapii większość przypadków łokcia golfisty udaje się wyleczyć zachowawczo, bez konieczności zastrzyków czy operacji, przywracając pacjentom pełną sprawność ręki.

Łokieć golfisty – przyczyny i objawy

Łokieć golfisty (entezopatia nadkłykcia przyśrodkowego) powstaje na skutek powtarzających się przeciążeń mięśni zginaczy nadgarstka i palców. Ruchy, które najczęściej do tego prowadzą, to energiczne zginanie nadgarstka, nawracanie przedramienia (rotacja do wewnątrz) oraz mocny chwyt. Swoją nazwę schorzenie zawdzięcza golfistom, u których uderzanie kijem w piłeczkę może powodować takie przeciążenia – jednak dotyka ono również osoby niezwiązane z tym sportem. Często pojawia się u osób wykonujących czynności wymagające silnego chwytu i nawracania dłoni, np. stolarzy, mechaników, ciężarowców, a także u niektórych sportowców (rzut młotem, wspinaczka, intensywna gra w badmintona). Głównym objawem jest ból po wewnętrznej stronie łokcia, w okolicy kostnej wypukłości (nadkłykcia przyśrodkowego). Ból ten może promieniować wzdłuż wewnętrznej części przedramienia w kierunku nadgarstka. Nasila się przy próbie zaciśnięcia pięści, podnoszenia przedmiotów dłonią skierowaną wnętrzem do góry czy przy ruchach nawracania (jak przekręcanie klamki do wewnątrz). Uścisk dłoni bywa osłabiony, a chwytanie przedmiotów – bolesne. Charakterystyczna jest tkliwość na ucisk w miejscu przyczepu ścięgien, tuż nad wewnętrzną stroną stawu łokciowego. W odróżnieniu od łokcia tenisisty, ból łokcia golfisty potrafi czasem promieniować także w stronę palca małego i serdecznego, co wiąże się z możliwym podrażnieniem nerwu łokciowego przebiegającego w pobliżu. Dolegliwości narastają zwykle stopniowo z czasem i bez leczenia mogą utrzymywać się wiele miesięcy, utrudniając czynności wymagające siły ręki i precyzji.

Rehabilitacja łokcia golfisty – metody leczenia

Postępowanie rehabilitacyjne w przypadku łokcia golfisty jest analogiczne do leczenia łokcia tenisisty, z tą różnicą, że skupia się na przeciwległej stronie przedramienia – mięśniach zginaczach. Na początku zaleca się odpoczynek dla chorej ręki: unikanie ruchów powodujących ból (np. dźwigania z dłonią ku górze), stosowanie okładów chłodzących w fazie ostrej oraz ewentualnie noszenie opaski odciążającej mięśnie zginacze (zakładanej kilka centymetrów poniżej łokcia). W gabinecie fizjoterapii wykorzystywana jest terapia manualna obejmująca masaż poprzeczny przyczepu zginaczy po wewnętrznej stronie łokcia – dzięki czemu poprawia się ukrwienie i stymulacja procesów gojenia – a także techniki mobilizacji stawu łokciowego i promieniowo-nadgarstkowego, by usprawnić ruchomość całej kończyny. Bardzo ważnym elementem są ćwiczenia. Podobnie jak przy łokciu tenisisty, najlepsze efekty przynoszą ćwiczenia ekscentryczne – tym razem dla mięśni zginaczy nadgarstka. Pacjent wykonuje je zwykle w pozycji przeciwnej do ćwiczeń na łokieć tenisisty: opiera przedramię dłonią skierowaną wnętrzem do góry i powoli opuszcza nadgarstek z obciążeniem (samodzielnie, po uprzednim uniesieniu go drugą ręką). Takie kontrolowane „rozciąganie pod obciążeniem” wzmacnia ścięgna zginaczy. Poza tym wprowadza się ćwiczenia rozciągające – np. prostowanie nadgarstka przy wyprostowanym łokciu (ciągnięcie palców chorej ręki drugą ręką, tak by poczuć rozciąganie z przodu przedramienia). W trakcie rehabilitacji pracuje się też nad ogólną siłą chwytu (ściskanie piłeczki, ugniatanie plasteliny) oraz stabilizacją nadgarstka. Fizykoterapia może wspomagać leczenie: stosuje się ultradźwięki, laser, pole magnetyczne czy falę uderzeniową na bolesny nadkłykieć – mają one na celu złagodzenie bólu i pobudzenie naprawy tkanek. Ważną rolę odgrywa edukacja pacjenta, jak stopniowo wracać do obciążeń – np. jak rozgrzewać przedramię przed pracą fizyczną, kiedy zakładać opaskę, by zapobiegać nawrotom. Systematyczna rehabilitacja łokcia golfisty zazwyczaj skutkuje znaczną poprawą w ciągu kilku-kilkunastu tygodni, umożliwiając bezbolesny powrót do aktywności.

Ćwiczenia przy łokciu golfisty – przykłady

Przykładowe ćwiczenia pomocne w terapii łokcia golfisty to m.in.:

• Ekscentryczne opuszczanie nadgarstka (dla zginaczy): Usiądź przy stole i oprzyj przedramię chorej ręki dłonią skierowaną do góry (grzbiet ręki w dół). Chwyć niewielki ciężarek (0,5-1 kg) w tę dłoń. Drugą ręką unieś dłoń chorej ręki w górę (zagnij nadgarstek do góry), następnie puść i pozwól chorej ręce powoli opuścić ciężar w dół (nadgarstek się prostuje pod ciężarem). Ruch opuszczania powinien trwać kilka sekund. Wykonaj 10 powtórzeń. Ćwiczenie wzmacnia ścięgna zginaczy w sposób stymulujący ich regenerację.
• Rozciąganie zginaczy przedramienia: Wyprostuj chorą rękę w łokciu, a palce tej dłoni skieruj w dół (nadgarstek zgięty). Drugą ręką delikatnie dociśnij dłoń chorej ręki, zwiększając zgięcie grzbietowe nadgarstka (jakby chcesz skierować palce jeszcze bliżej przedramienia). Poczuj rozciąganie na przedniej części przedramienia (wewnętrzna strona). Wytrzymaj 20-30 sekund, następnie rozluźnij. Powtórz 3 razy. To rozciąga mięśnie zginacze i zmniejsza napięcie przy przyczepie.
• Masaż punktowy przy nadkłykciu przyśrodkowym: Palcem przeciwnej ręki zlokalizuj bolesne miejsce po wewnętrznej stronie łokcia (tuż przy wystającej kostce). Wykonuj okrężne ruchy, uciskając to miejsce przez 1-2 minuty. Możesz też wykonać masaż poprzeczny: energicznie pocieraj to miejsce palcem w poprzek przebiegu ścięgien (góra-dół). Masaż może być nieco bolesny, ale powinien dawać uczucie „rozmasowania” tkanki. Regularne powtarzanie takiego automasażu poprawia ukrwienie i redukuje dolegliwości.

Uzupełnieniem ćwiczeń mogą być proste czynności, takie jak naprzemienne zanurzanie przedramienia w ciepłej i zimnej wodzie (hydroterapia kontrastowa), co wspomaga krążenie, czy wykonywanie okrężnych ruchów nadgarstkiem celem utrzymania jego ruchomości. Ważne jest, aby nie forsować ręki podczas ćwiczeń – ruchy powinny być kontrolowane, a obciążenia stopniowo zwiększane zgodnie z zaleceniami fizjoterapeuty. Dzięki cierpliwości i regularności w wykonywaniu ćwiczeń rehabilitacja łokcia golfisty zazwyczaj kończy się sukcesem, pozwalając wyeliminować ból i przywrócić pełną funkcję ręki.