Czym jest metoda Maitlanda?

Metoda Maitlanda to koncepcja terapii manualnej opracowana przez australijskiego fizjoterapeutę Geoffreya Maitlanda. Kładzie ona silny nacisk na szczegółowe badanie pacjenta oraz na obserwację jego reakcji bólowych podczas wykonywania ruchów. Pacjenta dzieli się na grupy w zależności od charakteru dolegliwości (np. ból pojawia się na początku lub na końcu zakresu ruchu), co pomaga wybrać najskuteczniejsze techniki terapeutyczne. W terapii tej mobilizacje stawowe stosuje się stopniowo – od bardzo delikatnych po bardziej intensywne – w zależności od tolerancji pacjenta i efektów obserwowanych po każdym zabiegu. Taka stopniowa adaptacja pozwala bezpiecznie zmniejszać ból i poprawiać ruchomość.

Badanie w metodzie Maitlanda

Badanie w metodzie Maitlanda jest bardzo szczegółowe i podzielone na dwie części. Pierwszym krokiem jest wstępny wywiad z pacjentem, podczas którego zbiera się informacje o lokalizacji i charakterze bólu. Terapeuta pyta, jakie ruchy bądź pozycje nasilają lub łagodzą dolegliwości oraz kiedy ból wystąpił po raz pierwszy. Ważne jest także zrozumienie, jak objawy wpływają na codzienne czynności pacjenta. Na podstawie wywiadu fizjoterapeuta może wstępnie określić, które struktury (np. stawy, mięśnie, nerwy) mogą być przyczyną problemu.

Drugim etapem jest badanie funkcjonalne obejmujące testy czynne, bierne oraz testy oporowe (izometryczne). Pacjent wykonuje ruch czynny w danym stawie, następnie terapeuta przeprowadza ruch bierny, a na koniec wprowadza napięcie izometryczne w środku zakresu ruchu. Obserwuje się, kiedy występuje ból – np. podczas ruchu czynnego, biernego czy izometrii. Na tej podstawie pacjenta klasyfikuje się do jednej z czterech grup: SIN (Severe Immediate) – ból występuje już przy minimalnym ruchu, EOR (End of Range) – ból pojawia się dopiero na końcu ruchu, ROM (Range of Motion) – ból towarzyszy przez cały czas wykonywania ruchu, oraz MP (Movement Provoked) – ból pojawia się po dłuższym obciążeniu lub powtórzeniach ruchu. Dokładna ocena pozwala fizjoterapeucie dobrać techniki terapeutyczne zgodnie z potrzebami pacjenta. Cały czas trwania badania ważne jest notowanie reakcji pacjenta – po każdej procedurze sprawdza się, czy dolegliwości się zmieniają, co jest podstawą do dalszego prowadzenia terapii.

Klasyfikacja pacjentów

• SIN (Severe Immediate): ból występujący już przy najmniejszym ruchu;
• EOR (End of Range): ból pojawiający się dopiero na końcu pełnego zakresu ruchu;
• ROM (Range of Motion): ból towarzyszący przez cały czas wykonywania ruchu;
• MP (Movement Provoked): ból pojawiający się po dłuższym obciążeniu lub powtórzeniach ruchu.

Terapia w metodzie Maitlanda

W terapii Maitlanda stosuje się przede wszystkim bierne mobilizacje stawowe prowadzone według stopni (grading) w zależności od problemu pacjenta. Mobilizacje dzielą się na pięć stopni: I i II to bardzo delikatne, oscylacyjne ruchy wykonywane w początkowym zakresie ruchu, które mają działanie przeciwbólowe; III i IV to większe zakresy ruchu dochodzące do końca dozwolonego ruchu – mają na celu zwiększenie elastyczności stawu i rozluźnienie tkanek; a stopień V (manipulacje) to szybkie, krótkie ruchy wykraczające poza fizjologiczny zakres, wykonywane dopiero, gdy pacjent osiągnie odpowiednią mobilność. Fizjoterapeuta wykonuje mobilizacje z użyciem delikatnych nacisków, ślizgów i rozciągnięć, zawsze obserwując odczucia pacjenta.

Cały proces leczniczy w metodzie Maitlanda jest bardzo dynamiczny: po każdej serii mobilizacji przeprowadza się ponowną ocenę stanu pacjenta. Dzięki temu terapeuta obserwuje, czy zastosowane techniki przyniosły poprawę i może natychmiast dostosować kolejne kroki. W rehabilitacji wykorzystuje się różne formy mobilizacji: od krótkich, rytmicznych ucisków po delikatne rozciąganie torebki stawowej. Uzupełnieniem terapii mogą być także ćwiczenia aktywne zalecane pacjentowi – wzmocnienie odpowiednich grup mięśni oraz nauka kontrolowanego ruchu pomagają utrwalić osiągnięte efekty. Pacjent jest zazwyczaj leczony kilkukrotnie w tygodniu, co pozwala stopniowo poprawiać zakres ruchu w stawie. Istotna jest również jego własna aktywność – po zabiegach mobilizacyjnych zleca się ćwiczenia domowe, które pomagają utrwalić uzyskane rezultaty. Metoda Maitlanda jest elastyczna i indywidualnie dostosowana do pacjenta – pozwala precyzyjnie pracować nad zmniejszeniem bólu i zwiększeniem mobilności, prowadząc od fazy ostrej (gdzie dominuje leczenie przeciwbólowe) do fazy aktywnej rehabilitacji (gdzie głównym celem jest pełna sprawność).

Stopnie mobilizacji wg Maitlanda

• Stopień I: bardzo mały zakres ruchu, delikatne oscylacje mające przede wszystkim działanie przeciwbólowe;
• Stopień II: większy zakres ruchu wykonywany w środku możliwości pacjenta, nadal głównie przeciwbólowy;
• Stopień III: ruch dochodzący do końca zakresu, ma na celu rozluźnienie tkanek i zwiększenie ruchomości;
• Stopień IV: duże amplitudy ruchu dochodzące do oporu końcowego, długotrwałe przytrzymanie rozciągające torebkę stawową;
• Stopień V: szybka manipulacja wykraczająca poza fizjologiczny zakres ruchu, stosowana doraźnie w celu przywrócenia pełnej funkcji stawu.