Czym jest łękotka przyśrodkowa

Łękotka przyśrodkowa to półksiężycowaty fragment chrząstki włóknistej znajdujący się wewnątrz stawu kolanowego, pomiędzy kością udową a kością piszczelową, po stronie wewnętrznej kolana. Każde kolano posiada dwie łękotki – przyśrodkową (od strony bliższej drugiego kolana) i boczną (po stronie zewnętrznej). Łękotka przyśrodkowa ma kształt litery „C” i jest nieco większa oraz mniej ruchoma niż łękotka boczna. Jej główną funkcją jest amortyzacja i równomierne rozkładanie obciążeń przenoszonych przez staw kolanowy, a także stabilizacja kolana podczas ruchu. Ta włóknista struktura działa jak poduszeczka między kością udową a piszczelową, chroniąc powierzchnie stawowe przed nadmiernym tarciem i zużyciem.

Budowa i położenie łękotki przyśrodkowej

Łękotka przyśrodkowa zbudowana jest z wytrzymałej chrząstki włóknistej, która jest elastyczna, a zarazem odporna na duże obciążenia. Ma kształt zbliżony do półksiężyca (otwarty krąg) – jej grubsza część znajduje się na obwodzie stawu, a zwęża się ku środkowi kolana. Łękotka przyśrodkowa jest szersza z tyłu (rogu tylnego) niż z przodu (rogu przedniego). Położona jest na przyśrodkowej (wewnętrznej) części kolana, między kłykciem przyśrodkowym kości udowej a plateau (powierzchnią stawową) przyśrodkowego kłykcia kości piszczelowej. Brzeg zewnętrzny łękotki zrasta się z torebką stawową i jest dobrze unaczyniony (tzw. „czerwona strefa” – lepsze gojenie), natomiast brzeg wewnętrzny jest cieńszy i nie posiada własnego ukrwienia (tzw. „biała strefa” – słabe zdolności regeneracyjne). Charakterystyczną cechą łękotki przyśrodkowej jest to, że jest ona zrośnięta z więzadłem pobocznym piszczelowym (MCL) – przez to jest mniej ruchoma podczas ruchów kolana. Dla porównania łękotka boczna nie ma takiego połączenia, co czyni ją bardziej mobilną. To częściowo tłumaczy, dlaczego łękotka przyśrodkowa jest częściej uszkadzana – przy gwałtownych ruchach i obrotach kolana jest bardziej „sztywna” i podatna na zakleszczenie. W przekroju poprzecznym łękotka ma trójkątny profil – podstawą trójkąta jest zewnętrzny przyczep do torebki stawowej, a szczytem zwróconym ku środkowi stawu jest wolny brzeg wewnętrzny.

Rola łękotki przyśrodkowej w stawie kolanowym

Łękotka przyśrodkowa pełni szereg istotnych funkcji w stawie kolanowym. Przede wszystkim działa jak amortyzator – podczas stania, chodzenia czy skakania przenosi obciążenia pomiędzy kością udową a piszczelą, zmniejszając nacisk na powierzchnie stawowe. Dzięki obecności łękotek obciążenie rozkłada się na większą powierzchnię, co chroni chrząstkę stawową przed nadmiernym zużyciem i uszkodzeniami. Kolejną funkcją jest stabilizacja kolana – łękotka przyśrodkowa wypełnia przestrzeń między kośćmi, dopasowując do siebie kształt wypukłego kłykcia kości udowej i płaskiej powierzchni piszczeli. Poprawia to dopasowanie (kongruencję) stawu i zmniejsza „luzy” w kolanie, szczególnie w pozycjach zgięciowych. Podczas ruchów zginania i prostowania kolana łękotki przemieszczają się nieco, podążając za kłykciami kości udowej – dzięki temu zachowują stabilność kontaktu. Łękotka przyśrodkowa, poprzez zrost z więzadłem pobocznym piszczelowym, bierze udział w hamowaniu nadmiernego ruchu kości piszczelowej na boki (ogranicza koślawienie stawu). Ponadto łękotki wspomagają smarowanie stawu kolanowego – poprzez „pompowanie” mazi stawowej przy ruchach kolana odżywiają chrząstkę stawową. Można więc powiedzieć, że łękotka przyśrodkowa jest niezbędna dla prawidłowej pracy kolana: zwiększa stabilność, chroni przed urazami (rozpraszając siły) i pomaga utrzymać zdrową chrząstkę.

Uszkodzenia łękotki przyśrodkowej i ich objawy

Łękotka przyśrodkowa jest strukturą często ulegającą uszkodzeniom, zwłaszcza u sportowców i osób aktywnych. Najczęstsze jest pęknięcie łękotki, które może przybierać różne formy: podłużne (wzdłuż osi łękotki), promieniste (od wewnętrznego brzegu ku obwodowi), poziome lub tzw. „rączka od wiadra” (gdy fragment łękotki odrywa się i może się przemieszczać niczym uchylona pokrywka). Do uszkodzenia łękotki przyśrodkowej dochodzi zwykle przy gwałtownym skręceniu kolana z obciążeniem – klasycznie podczas uprawiania sportu, gdy stopa jest unieruchomiona (np. wkręcona w murawę) a tułów i udo obracają się, co powoduje „wykręcenie” kolana. Często współwystępuje z uszkodzeniem więzadła krzyżowego przedniego, bo mechanizm urazu bywa podobny. Objawy uszkodzenia łękotki przyśrodkowej to przede wszystkim ból po wewnętrznej stronie kolana, nasilający się przy ruchach skrętnych i przy pełnym zgięciu kolana. Charakterystyczne są też trzaski lub przeskakiwanie w stawie podczas ruchu – pacjent może czuć, że coś „przeskakuje” w środku kolana. W przypadku większych uszkodzeń fragment łękotki może się przemieszczać i powodować blokowanie się kolana – staw nie może być w pełni wyprostowany lub zgięty, jakby coś mechanicznie go tam zatrzymywało. Kolano może też puchnąć (wysięk stawowy) po urazie łękotki, choć obrzęk bywa mniejszy niż przy uszkodzeniu więzadeł. U osób starszych często dochodzi do degeneracyjnych pęknięć łękotki – łękotka z wiekiem traci elastyczność i może pęknąć nawet przy niewielkim urazie lub przeciążeniu. Daje to podobne objawy bólowe, choć zwykle mniej dramatyczne. Ważne jest, że nie każde małe uszkodzenie łękotki daje silne objawy – czasem drobne pęknięcia mogą długo nie być wykryte, dając jedynie okresowy dyskomfort w kolanie.

Leczenie urazów łękotki przyśrodkowej

Sposób leczenia uszkodzenia łękotki przyśrodkowej zależy od rodzaju i stopnia pęknięcia oraz nasilenia objawów. W przypadku niewielkich pęknięć, zwłaszcza w zewnętrznej dobrze ukrwionej części łękotki, często stosuje się leczenie zachowawcze. Polega ono na odciążeniu kolana (unikanie ruchów wywołujących ból, czasem krótkotrwałe użycie kul), stosowaniu zimnych okładów dla zmniejszenia obrzęku i stanu zapalnego, a następnie na fizjoterapii. Rehabilitacja ma na celu przywrócenie pełnej ruchomości kolana (ćwiczenia zakresu ruchu, rozciąganie przykurczonych struktur) oraz wzmocnienie mięśni wokół stawu – szczególnie mięśnia czworogłowego uda i mięśni grupy kulszowo-goleniowej, które stabilizują kolano. Ćwiczenia równoważne na jednej nodze również pomagają poprawić kontrolę stawu. W wielu przypadkach drobne uszkodzenia łękotki mogą się „wygoić” same lub stać się nieodczuwalne dzięki wzmocnieniu stabilizacji mięśniowej. Jeśli jednak pęknięcie jest rozległe, powoduje blokowanie kolana lub silne dolegliwości bólowe, konieczna bywa interwencja chirurgiczna. Złotym standardem jest artroskopia kolana – małoinwazyjny zabieg, w którym przez niewielkie nacięcia wprowadza się kamerę i narzędzia do stawu. W trakcie artroskopii chirurg może wykonać szycie łękotki (jeśli pęknięcie przebiega w dobrze ukrwionej strefie i jest to technicznie możliwe) lub częściową meniscektomię – usunięcie oderwanego fragmentu łękotki, aby wygładzić jej krawędź. Szycie pozwala zachować całą łękotkę, ale wymaga dłuższej rehabilitacji i ochrony stawu, natomiast usunięcie fragmentu daje szybszą ulgę, lecz zmniejsza „amortyzator” kolana. Po operacji niezbędna jest fizjoterapia: początkowo ćwiczenia poprawiające zakres ruchu (często pod okiem terapeuty, żeby nie uszkodzić naprawionej łękotki jeśli była szyta), następnie stopniowe obciążanie nogi, trening siłowy mięśni uda, ćwiczenia propriocepcji. Powrót do pełnej aktywności zajmuje zwykle kilka tygodni (po meniscektomii) do kilku miesięcy (po szyciu łękotki). Ważne jest, by przestrzegać zaleceń lekarza co do tempa rehabilitacji, bo zbyt wczesne forsowanie kolana może zniweczyć efekty leczenia. Ogólnie celem jest przywrócenie bezbólowej funkcji stawu i zapobieżenie powikłaniom (np. zmianom zwyrodnieniowym) w przyszłości.