Co to jest terapia zajęciowa?

Terapia zajęciowa (inaczej ergoterapia) to forma rehabilitacji polegająca na angażowaniu pacjenta w różnego rodzaju zajęcia i aktywności, aby poprawić jego sprawność fizyczną, psychiczną oraz zdolności przystosowawcze. Ideą terapii zajęciowej jest leczenie poprzez działanie – wykonywanie praktycznych czynności (np. prac plastycznych, prostych prac domowych, ćwiczeń manualnych) pomaga pacjentowi odzyskać utracone umiejętności lub nauczyć się nowych, niezbędnych do samodzielnego funkcjonowania. Terapia zajęciowa jest stosowana u osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami fizycznymi i intelektualnymi, po urazach, w chorobach przewlekłych, a także w problemach natury psychicznej, aby poprawić jakość życia i integrację społeczną pacjenta.

Na czym polega terapia zajęciowa?

Terapia zajęciowa polega na celowym zastosowaniu zajęć dostosowanych do możliwości i potrzeb pacjenta, aby stymulować określone obszary funkcjonowania. Terapeuta zajęciowy najpierw ocenia pacjenta – jego sprawność ruchową, zręczność, funkcje poznawcze, zainteresowania – a następnie planuje zestaw aktywności, które będą dla niego zarówno terapeutyczne, jak i angażujące. Słowo „zajęcie” może oznaczać bardzo różne aktywności: od prac manualnych (rysowanie, malowanie, lepienie z gliny, szycie), przez prace ogrodnicze, majsterkowanie, gotowanie, gry i zabawy ruchowe, po trening czynności dnia codziennego (ubieranie się, higiena, przygotowanie posiłku). Kluczowe jest, by zajęcia były dla pacjenta sensowne i sprawiały mu satysfakcję – wtedy chętniej współpracuje i robi postępy. Terapeuta kieruje aktywnością, stopniując trudność zadań, pomagając w razie potrzeby, ale też zachęcając do samodzielności.

Przykłady zajęć terapeutycznych

Terapia zajęciowa może przybierać różne formy w zależności od grupy pacjentów. Przykłady zajęć to: trening czynności dnia codziennego (np. nauka ponownego zapinania guzików, korzystania ze sztućców po udarze), terapia ręki (zabawy rozwijające sprawność manualną u dzieci, np. nawlekanie koralików, wycinanie), arteterapia (terapia przez sztukę – malowanie, rysunek – pomocna np. w wyrażaniu emocji), muzykoterapia i choreoterapia (zajęcia z muzyką i ruchem, aktywizujące ciało i poprawiające nastrój), ergoterapia zawodowa (prostolinijne prace, np. w warsztatach terapii zajęciowej, mające nauczyć podstaw funkcjonowania w pracy). U osób starszych terapia zajęciowa często obejmuje ćwiczenia pamięci i koncentracji (rozwiązywanie łamigłówek, układanie puzzli) czy łagodne aktywności fizyczne (spacery, gimnastyka). Ważne, by zajęcia były dostosowane do zainteresowań pacjenta – wtedy pełnią też funkcję motywacyjną i poprawiają samopoczucie.

Korzyści z terapii zajęciowej

Terapia zajęciowa przede wszystkim podnosi poziom samodzielności pacjenta. Osoby po udarach czy urazach, które dzięki ćwiczeniu codziennych czynności odzyskują możliwość samodzielnego ubierania się, jedzenia czy przemieszczania, zyskują większą niezależność i wiarę w siebie. Dzieci z niepełnosprawnościami rozwijają zdolności, które ułatwiają im funkcjonowanie w szkole i w domu – poprawia się ich koordynacja ruchowa, mowa, kontakty społeczne. Seniorzy uczestniczący w ergoterapii dłużej utrzymują sprawność umysłową i fizyczną, czują się potrzebni i aktywni. Terapia zajęciowa ma też pozytywny wpływ na stan psychiczny – zajęcia dostarczają przyjemnych doświadczeń, odwracają uwagę od choroby i izolacji, dają poczucie sukcesu (np. w postaci własnoręcznie wykonanej pracy). Dzięki temu zmniejsza się ryzyko depresji i poczucia bezradności u osób przewlekle chorych. Krótko mówiąc, terapia zajęciowa pomaga pacjentom odzyskać kontrolę nad życiem i odnaleźć w nim radość mimo ograniczeń wynikających z choroby czy niepełnosprawności.