Dlaczego ból wraca po zakończonym leczeniu

Ból który powraca po zakończonym leczeniu potrafi być wyjątkowo frustrujący oraz podważać zaufanie do terapii i własnego ciała. Z perspektywy fizjoterapeuty i rehabilitanta nie jest to jednak sytuacja ani wyjątkowa ani zaskakująca. Organizm ludzki funkcjonuje w złożonym układzie obciążeń ruchowych stresu emocjonalnego i mechanizmów biologicznej adaptacji a każda interwencja jest tylko fragmentem dłuższego procesu. Zrozumienie dlaczego objawy znikają a po pewnym czasie znów się pojawiają jest kluczowe by skutecznie planować terapię i długofalowo chronić swoje zdrowie. W Fizjo Access pracujemy właśnie w takim modelu patrząc szerzej niż tylko na miejsce bólu i pojedynczy cykl zabiegów.

Najczęstsze przyczyny nawrotu bólu po zakończeniu terapii

Jedną z pierwszych rzeczy które wyjaśniamy pacjentom jest to że zakończenie serii zabiegów nie oznacza zakończenia całego procesu zdrowienia. Nawracający ból zwykle nie jest dowodem na to że terapia była nieskuteczna częściej wynika z niedokończonych zmian w stylu życia zbyt szybkiego powrotu do dawnych nawyków lub z nierozwiązanych przyczyn źródłowych

Niewystarczająco długi czas leczenia to jeden z najbardziej typowych powodów nawrotu dolegliwości. Objawy bólowe często ustępują szybciej niż organizm jest w stanie odbudować struktury tkankowe i odzyskać pełną równowagę. Przykładowo przy przewlekłych bólach kręgosłupa pacjent odczuwa poprawę już po kilku sesjach manualnych oraz pierwszych seriach ćwiczeń ale proces przebudowy tkanek miękkich i adaptacji układu nerwowo mięśniowego trwa tygodnie lub miesiące. Gdy terapia zatrzyma się na etapie redukcji bólu bez kontynuacji pracy stabilizacyjnej korekcyjnej i wzmacniającej problem ma duże szanse wrócić

Następny czynnik to brak konsekwencji w wykonywaniu ćwiczeń domowych. Plan autoterapii zawierający proste ćwiczenia rozciągania stabilizacji czy aktywacji konkretnych grup mięśniowych jest przedłużeniem pracy gabinetowej. Jeśli pacjent wykonuje je nieregularnie lub rezygnuje gdy tylko ból zmniejszy się o kilka punktów na skali VAS struktury wracają do wcześniejszego niekorzystnego wzorca napięć. Po kilku tygodniach lub miesiącach pojawia się znajomy kłujący lub tępy ból czasem nawet silniejszy niż poprzednio

Ogromne znaczenie ma także zbyt szybki powrót do dawnych obciążeń. Dotyczy to zarówno sportowców jak i osób pracujących fizycznie czy spędzających wiele godzin przy biurku. Jeśli po okresie odciążenia i stopniowego wprowadzania aktywności pacjent nagle wraca do intensywnego treningu dźwigania dużych ciężarów lub wielogodzinnej pracy w tej samej pozycji organizm nie ma czasu zaadaptować się do obciążeń i reaguje ponownym bólem. Fizjologiczne procesy gojenia są tu bezwzględne wymagają czasu oraz odpowiedniego dawkowania ruchu

Inną ważną przyczyną są niewykryte lub nieusunięte czynniki źródłowe. Ból barku może mieć swoje źródło w ustawieniu kręgosłupa szyjnego lub w pracy łopatki ból odcinka lędźwiowego może wynikać z dysbalansu napięć mięśniowych w obrębie miednicy stóp a nawet z przewlekłego stresu i zaburzeń snu. Skupienie wyłącznie na miejscu bólu bez analizy globalnej postawy sposobu poruszania się i stylu życia bywa rozwiązaniem doraźnym. W Fizjo Access duży nacisk kładziemy na diagnostykę funkcjonalną by uniknąć leczenia jedynie najbardziej oczywistych objawów

Znaczącą rolę odgrywa również obciążenie psychiczne i stres. Układ nerwowy który przez dłuższy czas funkcjonuje w stanie wzmożonej czujności łatwiej generuje odpowiedź bólową nawet przy niższym poziomie bodźców. Pacjenci którzy żyją w permanentnym napięciu częściej skarżą się na nawracający ból kręgosłupa karku czy głowy nawet jeśli obiektywnie stan tkanek poprawił się po rehabilitacji. Techniki oddechowe edukacja dotycząca snu i regeneracji oraz praca nad świadomością ciała są w takich przypadkach tak samo istotne jak terapia manualna czy ćwiczenia

Różnica między brakiem skuteczności leczenia a naturalnym nawrotem objawów

Dobrym punktem odniesienia jest odróżnienie dwóch sytuacji. Pierwsza to rzeczywisty brak skuteczności terapii kiedy mimo odpowiedniego czasu trwania leczenia i stosowania się do zaleceń fizjoterapeuty objawy w ogóle się nie zmniejszają lub wręcz narastają. Druga to nawrót bólu po początkowej poprawie który najczęściej wiąże się z opisanymi wcześniej czynnikami takimi jak niewystarczająca kontynuacja ćwiczeń bądź niezmienione nawyki obciążające układ ruchu

W sytuacji braku poprawy należy ponownie przeanalizować diagnozę wyjściową a czasem zdecydować o pogłębionej diagnostyce medycznej na przykład obrazowej lub laboratoryjnej. Zdarza się że bóle które wyglądają na przeciążeniowe mają swoje źródło w schorzeniach internistycznych reumatologicznych czy neurologicznych wymagających konsultacji z lekarzem specjalistą. Profesjonalna fizjoterapia zawsze zakłada gotowość do modyfikacji planu działania oraz współpracy z innymi ekspertami

Jeśli natomiast ból ustąpił lub znacząco się zmniejszył po serii zabiegów i ćwiczeń a następnie powrócił po kilku tygodniach lub miesiącach najczęściej oznacza to że terapia została przerwana na etapie kiedy organizm nie zdążył utrwalić nowych wzorców ruchu i napięcia. W takim wypadku powrót do fizjoterapii nie jest krokiem wstecz lecz naturalnym elementem procesu. Bardzo często już krótszy cykl sesji połączony z modyfikacją planu autoterapii wystarcza by znów osiągnąć stabilną poprawę

Pacjenci odwiedzający gabinet Fizjo Access często przyznają że przestali wykonywać ćwiczenia gdy tylko poczuli się lepiej. Jest to zrozumiałe ponieważ codzienne obowiązki szybko wypierają nowe nawyki jednak z punktu widzenia fizjologii jest to przerwanie procesu w kluczowym momencie. Tkanek nie interesuje subiektywne wrażenie poprawy one potrzebują powtarzalnego bodźca ruchowego aby utrwalić przebudowę strukturalną i funkcjonalną. Ból który wraca przypomina że ciało nadal funkcjonuje w starym wzorcu

Rola edukacji pacjenta i zrozumienia mechanizmów bólu

Jednym z filarów pracy nowoczesnego fizjoterapeuty jest edukacja pacjenta. Zrozumienie jak działa ból i dlaczego nie zawsze znika liniowo z tygodnia na tydzień ma bezpośrednie przełożenie na efekty terapii. Pacjent poinformowany mniej się boi lepiej współpracuje i chętniej podejmuje długofalową pracę nad sobą

Współczesna nauka pokazuje że ból jest w dużej mierze zjawiskiem generowanym przez układ nerwowy który ocenia zagrożenie dla tkanek i w razie potrzeby włącza sygnał alarmowy. Ten sygnał może utrzymywać się nawet po tym jak tkanki w znacznym stopniu się wygoiły. Mówimy wówczas o zjawisku sensytyzacji czyli podwyższonej wrażliwości na bodźce. Wiedza o tym że ból nie musi oznaczać trwałego uszkodzenia lecz może być efektem nadmiernej czujności układu nerwowego pomaga z jednej strony uniknąć niepotrzebnego lęku z drugiej zaś zachęca do stopniowego dawkowania aktywności zamiast całkowitego unikania ruchu

Edukacja obejmuje także kwestie ergonomii i higieny życia codziennego. Nawet najlepiej dobrana terapia nie utrzyma efektów jeśli pacjent spędza wiele godzin w niekorzystnej pozycji śpi na źle dobranym materacu lub regularnie przeciąża się w pracy i podczas treningu. Dlatego w Fizjo Access każdemu planowi rehabilitacji towarzyszy instruktaż dotyczący ustawienia stanowiska pracy przerw ruchowych sposobu wstawania z łóżka czy podnoszenia przedmiotów z podłogi. Te pozornie proste wskazówki stanowią fundament profilaktyki nawrotów bólu

Istotne jest również urealnienie oczekiwań pacjenta. Przy problemach przewlekłych które rozwijały się latami w wyniku pracy siedzącej braku aktywności lub wieloletnich kompensacji po urazach nie można oczekiwać że kilka tygodni terapii na stałe usunie dolegliwości. Celem jest osiągnięcie stabilnej poprawy jakości życia i funkcji a następnie utrzymywanie jej poprzez dobrze zaplanowaną aktywność ruchową i okresowe wizyty kontrolne

Ból przewlekły a ból nawracający różnice które warto znać

Choć z perspektywy pacjenta może to brzmieć podobnie pojęcia bólu przewlekłego i bólu nawracającego nie są tożsame. Ból przewlekły to taki który utrzymuje się powyżej trzech miesięcy często niezależnie od pierwotnej przyczyny tkankowej. Towarzyszą mu zmiany w funkcjonowaniu układu nerwowego hormonalnego i emocjonalnego. W takich przypadkach praca fizjoterapeutyczna ma charakter wielowymiarowy obejmuje nie tylko terapię manualną i ćwiczenia ale też techniki pracy z układem nerwowym na przykład ćwiczenia oddechowe łagodne formy ruchu neuromobilizacje edukację z zakresu radzenia sobie z bólem

Ból nawracający zwykle przebiega w cyklach okresu nasilenia i poprawy. Pacjent może doświadczać kilkutygodniowych a nawet kilkumiesięcznych okresów względnego komfortu po których pojawia się kolejny epizod bólowy. W wielu przypadkach dotyczy to dolegliwości kręgosłupa przeciążeniowych bólów kolan czy barków u osób aktywnych fizycznie. Krótkotrwała poprawa uzyskana dzięki terapii niekoniecznie oznacza pełne przywrócenie równowagi biomechanicznej a powrót do dawnych obciążeń wyzwala kolejny epizod

Rozpoznanie czy u danej osoby dominuje komponent bólu przewlekłego czy raczej nawracającego ma znaczenie dla planowania pracy. Przy bólu przewlekłym bardziej koncentrujemy się na stopniowym budowaniu tolerancji na obciążenia ruchowe i pracy z przekonaniami dotyczącymi bólu. Przy bólu nawracającym kluczowe jest zidentyfikowanie sytuacji które systematycznie przeciążają określone struktury i nauczenie pacjenta jak im zapobiegać lub jak je kompensować. W jednym i drugim przypadku terapia nie kończy się w momencie ustąpienia dolegliwości lecz wymaga fazy utrwalającej i profilaktycznej

Znaczenie stylu życia aktywności fizycznej i regeneracji

Organizm człowieka funkcjonuje w nieustannej równowadze między obciążeniem a regeneracją. Nawroty bólu często są efektem zaburzenia tego balansu w którąś stronę. Zbyt mała aktywność prowadzi do osłabienia mięśni więzadeł i kości co obniża ich zdolność do radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami ruchowymi. Zbyt duża lub źle dozowana aktywność sprzyja przeciążeniom mikrourazom i wzrostowi napięcia mięśniowego

W praktyce fizjoterapeutycznej bardzo często obserwujemy dwa skrajne modele pacjentów. Pierwsza grupa to osoby które spędzają większość dnia w pozycji siedzącej nie uprawiają żadnej regularnej aktywności i zgłaszają się z nawracającym bólem kręgosłupa karku lub kończyn. Tu zadaniem terapii jest nie tylko złagodzenie objawów ale też stopniowe wprowadzanie kontrolowanego ruchu tak aby ciało znów nauczyło się bezpiecznie obciążać struktury. Druga grupa to osoby bardzo aktywne które trenują kilka razy w tygodniu jednak bez odpowiedniego przygotowania ogólnorozwojowego i bez uwzględnienia regeneracji. U nich kluczowe jest wprowadzenie równowagi między treningiem a odpoczynkiem korekta techniki ruchu oraz praca nad stabilizacją i mobilnością

Elementem często niedocenianym jest sen. To właśnie podczas snu zachodzi większość procesów regeneracyjnych w tkankach mięśniowych i nerwowych. Niedobór snu pogarsza wrażliwość receptorów bólowych oraz obniża próg tolerancji na bodźce co może sprzyjać nasilaniu i nawrotom bólu. Pacjent który wraca z pracą do późnych godzin nocnych a jednocześnie stara się utrzymać intensywny plan treningowy jest szczególnie narażony na przeciążenia i powtarzające się epizody bólowe

W Fizjo Access podczas wywiadu oraz kolejnych wizyt pytamy o rytm dnia liczbę godzin snu sposób odżywiania i poziom odczuwanego stresu. Dzięki temu możemy dostrzec wzorce które podtrzymują dolegliwości i wspólnie z pacjentem szukać prostych modyfikacji stylu życia. Często już niewielkie zmiany takie jak krótkie przerwy ruchowe w pracy poprawa nawodnienia czy wprowadzenie łagodnej aktywności w dni nietreningowe prowadzą do wyraźnego zmniejszenia częstotliwości nawrotów bólu

Jak wygląda proces terapeutyczny nastawiony na długotrwały efekt

Skuteczna fizjoterapia nie polega wyłącznie na serii zabiegów które mają uśmierzyć aktualny epizod bólowy. Proces nastawiony na trwałą poprawę obejmuje kilka etapów z których każdy ma inne zadania lecz wszystkie są równie ważne

• Diagnoza funkcjonalna obejmująca badanie postawy wzorców ruchowych zakresów ruchu siły mięśniowej i kontroli motorycznej. To na tym etapie szukamy przyczyn pierwotnych a nie tylko rejestrujemy miejsce bólu. Oceniamy nawyki dnia codziennego charakter pracy typ aktywności sportowej wcześniejsze urazy lub zabiegi operacyjne
• Faza przeciwbólowa której celem jest zmniejszenie dolegliwości i poprawa komfortu życia. Wykorzystujemy tu techniki terapii manualnej pracę na tkankach miękkich techniki powięziowe a także odpowiednio dobrane ćwiczenia o niewielkim obciążeniu. Dla pacjenta jest to zwykle etap najbardziej odczuwalnej poprawy jednak nie powinien być traktowany jako koniec leczenia
• Faza przywracania funkcji nastawiona na poprawę stabilizacji siły wytrzymałości i koordynacji w obrębie struktur które wcześniej były przeciążone. To tutaj korygujemy wzorce ruchowe pracujemy nad prawidłowym chodem przysiadem czy wzorcem podnoszenia. Ćwiczenia są coraz bardziej wymagające lecz wciąż kontrolowane
• Faza profilaktyczna polegająca na włączeniu do codziennego życia zestawu ćwiczeń podtrzymujących efekty oraz na wprowadzeniu zmian w ergonomii i stylu życia. Ustalamy też harmonogram wizyt kontrolnych które pozwalają wcześnie wychwycić pierwsze oznaki przeciążenia zanim przekształcą się w kolejny epizod bólowy

Ból który powraca po zakończonym leczeniu bardzo często jest sygnałem że ostatni z tych etapów został pominięty lub zbyt skrócony. Oczekiwanie że organizm raz na zawsze zapamięta nowy sposób funkcjonowania bez regularnego przypominania w postaci ruchu i ćwiczeń stoi w sprzeczności z podstawowymi zasadami fizjologii. Dlatego w Fizjo Access już na początku wspólnej pracy jasno omawiamy z pacjentem plan całościowy i tłumaczymy rolę każdej fazy

Najczęstsze błędy pacjentów po zakończonej terapii

Analizując historie osób które zgłaszają się do nas z nawrotem bólu można wyróżnić kilka powtarzających się schematów zachowań. Na uwagę zasługuje przede wszystkim nagłe przerwanie ćwiczeń po ustąpieniu objawów. Z punktu widzenia pacjenta wszystko jest już w porządku więc nie ma potrzeby poświęcania dodatkowego czasu na trening funkcjonalny. Z perspektywy specjalisty wiemy że właśnie wtedy organizm najbardziej potrzebuje bodźca podtrzymującego

Drugim częstym błędem jest brak stopniowania obciążeń. Po okresie ograniczonej aktywności część osób chce jak najszybciej wrócić do poziomu sprzed urazu lub dolegliwości. Tymczasem mięśnie ścięgna i układ nerwowy działają w oparciu o proces adaptacji wymagający czasu. Zbyt gwałtowny wzrost intensywności lub objętości treningu ponownie przeciąża te same struktury co wcześniej prowadząc do powrotu bólu

Nie można też pominąć bagatelizowania pierwszych sygnałów ostrzegawczych. Delikatne ciągnięcie po pracy w ogrodzie sztywność karku po kilku dniach intensywnej pracy przy komputerze uczucie niestabilności kolana po bieganiu to moment w którym niewielka korekta aktywności kilka dni lżejszego treningu i powrót do ćwiczeń profilaktycznych mogłyby zatrzymać rozwój kolejnego epizodu. Jeśli jednak sygnały te są ignorowane organizm zwiększa natężenie bólu próbując wymusić zmianę zachowania

Czwartym aspektem jest brak komunikacji z terapeutą. Pacjent który odczuwa niepokojące dolegliwości często czeka aż same miną lub zgłasza się dopiero gdy ból jest na tyle silny że uniemożliwia normalne funkcjonowanie. W Fizjo Access zachęcamy do kontaktu w momencie gdy pojawią się pierwsze oznaki pogorszenia. Krótka konsultacja telefoniczna wiadomość lub pojedyncza wizyta kontrolna umożliwiają szybkie dostosowanie planu autoterapii co często zapobiega pełnoobjawowemu nawrotowi

Jak zapobiegać nawrotom bólu praktyczne wskazówki

Zapobieganie nawrotom bólu wymaga połączenia kilku elementów ruchu ergonomii i świadomej regeneracji. Poniższe zalecenia stanowią ogólny punkt wyjścia który w Fizjo Access zawsze dopasowujemy do indywidualnej sytuacji pacjenta

• Utrzymuj regularną aktywność fizyczną o umiarkowanej intensywności. Dla większości osób korzystne jest łączenie ćwiczeń wzmacniających z pracą nad mobilnością i treningiem wydolnościowym
• Wprowadź stały zestaw ćwiczeń profilaktycznych dobrany podczas terapii i wykonuj go nawet wtedy gdy nie odczuwasz bólu. Lepiej wykonać krótszą sesję kilka razy w tygodniu niż długą serię tylko okazjonalnie
• Zadbaj o ergonomię miejsca pracy wysokość krzesła i biurka ustawienie monitora oraz możliwość zmiany pozycji w ciągu dnia. Dodaj krótkie przerwy ruchowe co kilkadziesiąt minut
• Dbaj o sen i regenerację stałe godziny zasypiania odpowiednie warunki w sypialni ograniczenie pracy i ekspozycji na światło ekranów tuż przed snem
• Stopniowo dawkuj obciążenia treningowe szczególnie po przerwie w aktywności lub po przebytym urazie. Zwiększaj intensywność i objętość o kilkanaście procent tygodniowo obserwując reakcję organizmu
• Zwracaj uwagę na pierwsze sygnały ostrzegawcze ciała. Jeśli pojawia się sztywność ból czy uczucie niestabilności skontaktuj się z terapeutą aby odpowiednio wcześnie skorygować plan działania

Świadomość że ból może powrócić nie powinna być źródłem lęku lecz motywacją do mądrzejszego dbania o siebie. Ciało wysyła informacje dzięki którym można wcześniej zareagować a dobrze zaplanowana fizjoterapia i rehabilitacja pomagają te informacje właściwie odczytać i wykorzystać w praktyce

Dlaczego warto wracać na wizyty kontrolne do Fizjo Access

W kulturze nastawionej na szybkie rozwiązania i jednorazowe interwencje trudno jest zaakceptować fakt że zdrowie narządu ruchu wymaga stałej troski. Tymczasem podobnie jak regularnie odwiedzamy stomatologa czy wykonujemy badania kontrolne tak samo warto traktować fizjoterapię jako element profilaktyki. Wizyty kontrolne w Fizjo Access nie są powtórką całego cyklu leczenia lecz precyzyjnie ukierunkowaną oceną aktualnego stanu oraz ewentualną korektą planu ćwiczeń

Podczas takich spotkań możemy wcześnie zauważyć zmiany w postawie sposobie poruszania się czy zakresie ruchu które jeszcze nie wywołują bólu ale w przyszłości mogłyby do niego doprowadzić. Krótkie wprowadzenie nowych ćwiczeń skorygowanie techniki ruchu lub zastosowanie wybranych technik manualnych pozwala utrzymać organizm w bezpiecznym przedziale obciążeń. Dla pacjenta oznacza to mniejszą liczbę gwałtownych epizodów bólowych i lepszą przewidywalność funkcjonowania na co dzień

Pacjenci którzy traktują fizjoterapię jako stały element dbania o zdrowie częściej doświadczają jedynie łagodnych przejściowych dolegliwości które nie wymagają długotrwałego leczenia. Nawet jeśli ból pojawi się ponownie jego intensywność i czas trwania są mniejsze a powrót do pełnej aktywności zajmuje krótszy okres. Jest to efekt konsekwentnej pracy nad ciałem i budowania świadomej relacji z ruchem

Podsumowując ból który wraca po zakończonym leczeniu nie przekreśla wartości dotychczasowej terapii. Zazwyczaj wskazuje że proces zdrowienia nie został w pełni domknięty lub że w codziennym funkcjonowaniu nadal obecne są czynniki przeciążające. Profesjonalna fizjoterapia oparta na rzetelnej diagnostyce edukacji i długofalowym planie działania pozwala stopniowo ograniczać częstotliwość i nasilenie nawrotów. W Fizjo Access celem nie jest jedynie chwilowe uśmierzenie bólu lecz trwała poprawa jakości życia oraz nauczenie pacjenta jak samodzielnie dbać o swój układ ruchu

FAQ

Czy nawrót bólu po zakończonym leczeniu oznacza że terapia była nieskuteczna

Niekoniecznie. W większości przypadków nawrót bólu świadczy o tym że przyczyny problemu nie zostały całkowicie wyeliminowane lub że zbyt wcześnie przerwano proces wzmacniania i stabilizacji. Terapia mogła przynieść realną poprawę ale zabrakło etapu utrwalającego oraz zmian w stylu życia które zabezpieczyłyby efekt

Po jakim czasie od zakończenia rehabilitacji powinienem zgłosić się na wizytę kontrolną

Zazwyczaj rekomendujemy pierwszą wizytę kontrolną po około czterech do sześciu tygodni od zakończenia głównego cyklu terapii. Daje to czas na samodzielne funkcjonowanie z nowym zestawem ćwiczeń i pozwala ocenić czy organizm dobrze adaptuje się do obciążeń. Przy dolegliwościach przewlekłych warto rozważyć regularne kontrole co kilka miesięcy

Czy przy nawracającym bólu kręgosłupa powinienem unikać sportu

Całkowite unikanie aktywności rzadko jest dobrym rozwiązaniem. Zdecydowanie ważniejsze jest odpowiednie dobranie rodzaju intensywności i częstotliwości ruchu. W większości przypadków właściwie zaplanowany trening poprawia stabilizację i wytrzymałość tkanek co zmniejsza ryzyko nawrotów bólu. Warto skonsultować się z fizjoterapeutą aby dopasować aktywność do aktualnych możliwości

Czy powracający ból zawsze wymaga badań obrazowych

Nie każdy nawrót bólu jest wskazaniem do natychmiastowego wykonania badań obrazowych. Decyzję podejmuje się na podstawie wywiadu i badania klinicznego. Jeśli pojawiają się objawy alarmowe takie jak znaczne osłabienie siły mięśniowej zaburzenia czucia problemy z kontrolą zwieraczy lub nagłe niewyjaśnione chudnięcie wówczas diagnostyka obrazowa jest jak najbardziej uzasadniona. W innych sytuacjach często wystarcza ponowna ocena funkcjonalna i korekta terapii

Co mogę zrobić samodzielnie aby zmniejszyć ryzyko powrotu bólu

Kluczowe jest utrzymanie regularnej aktywności fizycznej wykonywanie zaleconych ćwiczeń profilaktycznych dbanie o ergonomię pracy oraz odpowiednią ilość snu i regeneracji. Warto także szybko reagować na pierwsze sygnały ostrzegawcze ciała i w razie potrzeby skontaktować się z fizjoterapeutą. Takie podejście pozwala kontrolować sytuację zanim dojdzie do pełnoobjawowego nawrotu bólu